Lateinisch
74 Wendungen dieses Bestands haben eine Fassung auf Lateinisch.
In medio virtus.
Beleg: Binder I, 760; II, 1449; Philippi, I, 200; Schonheim, J, 19; Froberg, 388Cum exossis suum rodit pedem.
Beleg: Philippi, I, 102Dum canis os rodit, socium quem diligit odit.
Beleg: Binder I, 375; II, 861; Gartner, 56; Philippi, I, 282; Seybold, 139; Oec. rur., 472; Gaal, 927- A lineis excidis.
- A signo l. scopo aberras.
- Avius a vera longe ratione vagaris.
- Quis aberret a janua?
- Toto coelo erras.
- Tota erras via. ( Hauer, Kij 2; Hanzely, 1; Philippi, II, 221. )
- Tota regione erras.
- Viam in forum ignoras.
Aliam quercum excute.
Beleg: Binder I, 34; II, 116; Philippi, I, 18; Seybold, 17- In acumine res est.
- Sita est res in cuspide ferri.
- Intra tuam pelliculam te contine.
- Suspendio deligenda arbor.
- Tuam pelliculam cura.
Nulla regula sine exceptione.
Ausnahmen bestätigen die Regel
Beleg: Binder II, 2290; Eiselein, 523; Egeria, 187; Philippi, II, 51Sale et aceto (contentum esse).
Beleg: Philippi, II, 164Hinc illae lacrymae.
Beleg: Erasm., 441; Kruse, 387; Fischer, 103, 12; Philippi, I, 177Eximere e manu manubrium.
Beleg: Plautus · Binder II, 1035Digito compesce labellum.
Beleg: Juvenal · Philippi, I, 119; Binder I, 330; II, 781; Faselius, 62; Kruse, 201; Seybold, 125; Wiegand, 33; Eiselein, 454- Cum cane simul et lorum. ( Egenolff, 18 b; Sutor, 179. )
- Usum propter abusum tollere.
das Kind mit dem Bade ausschütten
Beleg: Binder I, 1802; II, 3433; Seybold, 654; Philippi, II, 235; Sutor, 168- Arcus nimium intensus rumpitur. ( Seybold, 35; Philippi, I, 39; Binder II, 226; Faselius, 21; Wiegand, 1066. )
- Arcus tensus rumpitur.
Pone seram, cohibe, sed quis custodiet ipsos custodes?
Beleg: Juvenal · Seybold, 449; Philippi, II, 101; Binder I, 1379; II, 2607Inexplebile dolium.
dem Fass den Boden ausschlagen
Beleg: Philippi, I, 194- In mari (flumine) aquam quaerere.
- Medio in flumine quaerit aquam.
- Quaerit aquas in aquis.
den Wald vor lauter Bäumen nicht sehen
Beleg: Propertus · Ovid · Binder II, 1823 u. 2711 · Faselius, 104, 2; Binder II, 1445- Clavus clavo pellitur.
- Lutum luto purgare.
- Malum malo mederi.
- Similia similibus curantur.
den Teufel mit Beelzebub austreiben
Beleg: Binder I, 942; II, 1781; Steinmeyer, 17 · Masson, 211- Acu tangere.
- Ipsum ostii limen tetigisti.
- Rem acu tetigisti.
den Nagel auf den Kopf treffen
Beleg: Philippi, I, 211 · Eiselein, 485 · Marin, 24- Aliena ante oculos habere facta post tergum sua, oculatus quilibet in vitio alieno caecusin suo.
- Aliena vitia in oculis habemus, a tergo nostra.
- In alio pediculum vides, in te ricinum non vides.
- Stipulam in alieno oculo facilius prospicere, quam in suo trabus.
den Splitter im fremden Auge, aber nicht den Balken im eigenen sehen
Beleg: Seneca · Binder II, 117 · Masson, 320 · Bovill, II, 98Ne per somnium quidem hoc velim.
den Schlaf des Gerechten schlafen
Beleg: Binder I, 1099; II, 2004; Manutius, 144Aleam emere.
Beleg: Paulus Diac · Binder II, 110Et semel emissum volat irrevocabile verbum.
Beleg: Chaos, 482- Quae semel aut bis accidunt contemnunt legislatores.
- Venia primum delinquenti.
- Venia primum experienti.
Cretensis mare.
es faustdick hinter den Ohren haben
Beleg: Philippi, I, 98Bene factis pensare delicta.
feurige Kohlen auf jemandes Haupt sammeln
Beleg: Faselius, 31- Dicere id, quod res est.
- Ficus ficus, ligonem ligonem vocat.
- Veladare indignationi.
- Aduersis natare aquis.
- Contra torrentem niti.
- Est durum clare contra fluscum natitare.
- Obsequio tranantur aquae: nec vincere possis flumina, si contra, quam rapit unda, nates.
- Quis contra torrentem!
- Stultus, ab obliquo qui cum discedere possit, pugnat in adversas ire natator aquas.
- Antehac putabam te habere cornua.
- Armaturam in lingua habet.
Vultu ridere invito.
Acetum habet in pectore.
Beleg: Horaz · Binder II, 44; Faselius, 4; Philippi, I, 6; Seybold, 5; Wiegand, 122Cretensis mare.
Beleg: Philippi, I, 98Fasces submittere alicui.
Beleg: Faselius, 85Tros Rutulusve fuat.
Beleg: Virgil · Binder II, 3348; Faselius, 259- Ex alieno incommodo suam petere occasionem.
- In tenebris saltare.
Extis pluit.
Beleg: Erasm., 117; Tappius, 77 a- Cicadam ala corripuisti.
- Crabones irritare.
- Ignem gladio ne fodito.
- In apes irruisti.
- Irritare crabones. ( Philippi, I, 95; Faselius, 52; Binder I, 814; II, 1574; Erasm., 540 u. 610. )
- Octipodem excitas.
Errare humanum est.
Beleg: Eiselein, 343; Binder II, 966; Egeria, 57; Gaal, 970Vita hominis peregrinatio.
jemandem ist eine Laus über die Leber gelaufen
Beleg: Seybold, 641- Castra in Hispania.
- Inania meditari.
Duodecim artium.
Beleg: Philippi, I, 129Dat veniam corvis, vexat censura columbas.
Vili tritico lolium victitat.
nichts Gutes im Schilde führen
Beleg: Plautus · Binder I, 1845; II, 3534- Cibum in matellam immittere. ( Binder II, 486; Lang, 82; Masson, 274; Philippi, I, 82. )
- Luto margaritam committere.
- Oresti pallium texere.
- Turpe, rosas suibus, sanctum dare turpe catellis.
Piscis a capite putrescit.
Beleg: Chaos, 781Os laedere.
sich keine Spinne übers Maul wachsen lassen
Beleg: Binder I, 1312; II, 2447- Magis mutus quam piscis. ( Hanzely, 214; Philippi, I, 233; Seybold, 288; Tappius, 141 b. )
- Mutus magis, quam scapha.
De manu ad manum.
Beleg: Eiselein, 276- Cinerem vitans in ignem incidit.
- Cineres evitans, in carbones incidit. ( Apostol., XVIII; Binder I, 196; II, 490; Seybold, 236. )
- Cucurrit quispiam, ne pluvia madesceret et in foveam praefocatus est.
- De calcaria in carbonariam decurrere.
- Evitata Charybdi in Scyllam incidi. ( Binder II, 1489; Eiselein, 524; Schonheim, I, 11. )
- Fumum fugiens, in ignem incidi.
- Incidit in Scyllam cupiens vitare Charybdin. ( Eiselein, 524; Philippi, I, 192; Schonheim, I, 11. )
- In vitium ducit culpae fuga, si caret arte.
- Versura solvis.
vom Regen in die Traufe kommen
Beleg: Apostol., XVIII; Binder I, 196; II, 490; Seybold, 236 · Eiselein, 524 · Masson, 289 · Binder II, 1489; Eiselein, 524; Schonheim, I, 11 · Eiselein, 524; Philippi, I, 192; Schonheim, I, 11 · Terenz · Philippi, II, 261 · Philippi, I, 82; Hanzely, 172- De gallo in asinum.
- Miscet sacra profanis.
- Sermo sine capite.
vom Hundertsten ins Tausendste kommen
Beleg: Bovill, I, 36; Philippi, II, 178Multum clamoris, parum lanae.
Beleg: Binder II, 1939Ad calamitatem quilibet rumor valet.
Beleg: Seybold, 6; Philippi, I, 7; Binder I, 12; II, 50- Ex ovo prognatus eodem.
- Non tam ovum ovo simile.
- Cereas imagines movet.
- Scit quod Juno fabulata est cum Jove.
- Scit quomodo Jupiter duxerit Junonem.
wissen, wo Barthel den Most holt
Beleg: Masson, 74- Arenam metiris.
- Undas numeras.
- In tergore bovis desedit.
- Subjugem ire mittere.
- Numero Deus impare gaudet. ( Binder I, 1241; II, 2307; Philippi, II, 55; Seybold, 394. )
- Omne trinum perfectum.
- Pontificum coena.
- Saliares dapes.
- Donato non sunt ora inspicienda caballo.
- Donum quodcunque probato. ( Binder I, 366; II, 846; Erasm., 656; Faselius, 67 u. 166; Wiegand, 345; Philippi, I, 125; Seybold, 136. )
- Noli equi dentes inspicere donati. ( Tappius, 30 b; Gaal, 588. )
- Non debet ora dati caute inspectare caballi.
- Placere debet quod gratis datur.
- Si quis dat mannos, ne quaere in dentibus annos.
- Si tibi do mannos, numeres ne dentibus annos.
einem geschenkten Gaul schaut man nicht ins Maul
Beleg: Bovill, II, 201 · Binder II, 3136; Neander, 312; Fallersleben, 480 · Binder II, 846; Seybold, 355- Ante ruinam exaltatur cor.
- Cito ignominia fit superbi gloria.
- Sequitur superbos ultor a tergo Deus. ( Binder II, 3085; Philippi, II, 177; Gaal, 897. )
- Superbia praecedit casum, et exaltatio ruinam.
- Superbi extollentia viri, montis supercilium acuti.
- Fabrum quemque esse fortunae ajunt. Büchmann (142) führt das Sprichwort auf Sallust (ad Caesarem de republica ordinanda) zurück: „Appius ait, fabrum esse quemque fortunae suae“, und findet den Inhalt auch in den Worten des Cornelius Nepos (Atticus 11, 6): „Sui cuique mores fingunt fortunam.“ ( Binder II, 3233; Faselius, 244; Philippi, II, 204; Seybold, 585; Wiegand, 353. )
- Fortunae faber est quilibet ipse suae. ( Altdorf, 122; Binder I, 581; II, 1194; Gaal, 741. )
- Suis fortuna cuique fingitur moribus.
jeder ist seines Glückes Schmied
Beleg: Altdorf, 122; Binder I, 581; II, 1194; Gaal, 741 · Sallust · Binder II, 1194- Manus manu indiget, pes pede.
- Manus manum, digitum digitus abluit.
- Manus manum fricat (lavat). ( Tappius, 238 a; Binder I, 953; II, 1795; Bovill, I, 11; Egeria, 130; Schamelius, 86, 2; Schonheim, M, 7; Eiselein, 276. )
- Officium officio provocatur.
- Tradunt operas mutuas.
- Utraque mundatur, dum palma palma lavatur.
- Hora, locus faciunt, quod fures non sua tollunt.
- Occasio facit furem. ( Egenolff, 91 a; Henisch, 1456; Binder II, 2340; Fischer, 161, 6; Gaal, 663; Philippi, II, 60; Seybold, 399; Sutor, 566. )
- Occasiones solent aditus aperire peccatis.
- Opportunitas latronem facit.
- Aurora musis amica (grata). ( Binder I, 115; II, 297; Frob., 47; Schulbl., 491; Seybold, 48; Philippi, I, 51; Chaos, 813. )
- Diluculo surgere saluberrimum est.
- Matutinus habet commoda mira labor.
Morgenstunde hat Gold im Munde
Beleg: Eiselein, 473 · Chaos, 456Scire loqui decus est, sed plus est scire tacere.
Reden ist Silber, Schweigen ist Gold
Beleg: Gaal, 1298- Assidua stilla, saxum excavat.
- Gutta cavat lapidem, consumitur annulus usu.
- Gutta cavat lapidem, non vi, sed saepe cadendo.
steter Tropfen höhlt den Stein
Beleg: Ovid · Binder II, 1264 · Faselius, 23; Philippi, I, 45 · Bovill, I, 104; Schonheim, G, 14; Seybold, 207; Faselius, 23; Binder I, 634; II, 1265; Philippi, I, 172; Eiselein, 605; Schulblatt, 483; Gaal, 1261; Frob., 346; Chaos, 812- Ingrati immemores beneficiorum esse solent homines.
- Mens prava malorum immemor accepti non timet esse boni.
- Omnia sunt ingrata, nihil fecisse benigne est debita pro meritis gratia nulla redit.
Difficile est, tacitos naturae abscondere mores, ponere difficile eat quae placuere diu.
was Hänschen nicht lernt, lernt Hans nimmermehr
Beleg: Binder I, 326- Felices artes futuras, si soli artifices de iis judicarent.
- Memento in pellicula, cerdo, manere tua.
- Ne sutor supra crepidam.
- ( Binder I, 1109; II, 2010; Eiselein, 420; Erasm., 88; Frob., 472; Gaal, 1389; Egeria, 147; Fischer, 149, 50; Hauer, Lij; Philippi, II, 20; Seybold, 345; Hanzely, 46. )
- Quam quisque norit artem, in hac se exerceat.
Schuster, bleib bei deinem Leisten
Beleg: Gaal, 1389 · Rhodin, 110 · Quinctilian · Eiselein, 420- A soles occasu, non ortu, describe diem. ( Binder I, 93; II, 15; Buchler, 143; Philippi, I, 44; Seybold, 40. )
- Diem vesper commendat.
- Nescis quid serus vesper vehat. ( Binder II, 2067; Erasm., 416; Philippi, II, 19; Schonheim, N, 16; Tappius, 140 a. )
- Pane laudato; nam quem tu saepe probaris una dies, qualis fuerit, ostendet, amicus.
- Vespere flet crebro, qui risit mane serena.
man soll den Tag nicht vor dem Abend loben
Beleg: Binder I, 319; II, 766; Seybold, 123 · Philippi, II, 81 · Philippi, II, 247- Qui struit insidias ali, sibi damnum dat ipsi.
- Sibi parat malum, qui alteri parat.
- Cedens in uno cedet in pluribus.
- Pertexendum cuique, quod exorsus est.
- Semel altum ingressis vela facienda sunt.
- Cujus edis panes, illius et adspice nutum.
- Ejus cantilenam cane, cujus plaustro veheris.
- Siceram eujus quis bibit, hujus et carmen canat.
wes Brot ich ess, des Lied ich sing
Beleg: Seybold, 98Athenae nil habent commune cum Hierosolymis.
wie kommt Saul unter die Propheten
Beleg: Tappius, 147